Câu hỏi:

“…Bạch Thầy, cho con xin hỏi vì sao con sinh ra toàn gặp bất hạnh, không thấy đâu là hạnh phúc cả. Phải chăng đó là nghiệp con phải trả?

Trả lời:

Sinh ra trong cuộc đời không phải để hạnh phúc, chính vì hạnh phúc mà biết bao người phải chuốc lấy khổ đau. Nhưng ngược lại, ai chịu đựng được đau khổ với thái độ sáng suốt, nhẫn nại, bình thản, an nhiên thì người ấy mới thực sự có được hạnh phúc. Hạnh phúc chỉ có trong tâm hồn mỗi người, không bao giờ có trong cuộc đời. Đừng đồng hoá hạnh phúc với sự thỏa mãn, vì thỏa mãn và bất mãn thường hoán đổi nhau như hai mặt của một đồng xu. Muốn thỏa mãn đương nhiên phải đối đầu với bất mãn! Cũng không phải sinh ra để trả nghiệp mà chính nhờ nhân quả nghiệp báo mỗi người mới học ra được bài học mình đã chọn qua nhận thức và hành vi của chính mình khi tạo mối quan hệ với cuộc sống này. Nghiệp báo chỉ có ý nghĩa khi chúng ta biết nhận nó làm bài học giác ngộ

---

“Thưa Thầy,
…Khi có một chuyện buồn, con đã thực tập quan sát cái buồn trong thân tâm của mình. Và con đã nhìn nhận thấy cái buồn đó là sự thật đang diễn ra trong suy nghĩ của mình. Và con đã…thấy tốt hơn so với những cái buồn lần trước là con không tìm tòi thêm những cái buồn để tăng thêm nỗi buồn ngay trong hiện tại. Sau khi quan sát như vậy con cảm nhận nỗi buồn trong con đã không tăng thêm nhưng vẫn chưa diệt được. Như vậy sự quan sát của con đã thực hành đúng chưa Thầy?
Con xin cám ơn Thầy.

Trả lời :

Không phải con quan sát cái buồn để cho tình trạng buồn đỡ hơn hay để nó mất đi cho con được thanh thản thoải mái đâu, mà là quan sát để thấy ra nó đến đi, sinh diệt như thế nào, thấy ra nhân, duyên sự đến đi sinh diệt của nó là gì, gốc nó sinh ra từ đâu và trở về đâu, vị ngọt và sự nguy hại của nó ra sao v.v…

Cũng không phải là cố gắng tìm kiếm những điều đó một cách lý trí mà chỉ quan sát rất tự nhiên, khách quan và trung thực thôi thì con sẽ thấy hết. Nếu con chưa thấy hết mọi mặt trong thể tướng dụng của nỗi buồn như vậy thì sao con lại muốn nó diệt đi?

Lẽ ra con phải cám ơn sự tái đi tái lại của nó vì nó đang giúp con thấy ra bản chất thật của nó. Giống như con muốn học ra được tính dược của cây cỏ mà con lại muốn diệt hết chúng đi thì làm sao học được.

Tất cả pháp đang đến đi, dù là đúng hay sai, thiện hay ác, đều là bài học giúp con giác ngộ, mà không cần tìm kiếm đâu xa hay cố công rèn luyện để đạt được, chỉ cần ngay nơi thực tại đang là, như nỗi buồn đang khởi lên nơi con chẳng hạn, mà thấy ra sự thật là được.

Thấy ra nỗi buồn với tâm rỗng lặng trong sáng chính là minh, là giác, không thấy ra mới là vô minh ái dục, phiền não khổ đau.

---

“SỰ HOÀN HẢO TRONG SỰ BẤT TOÀN CỦA CUỘC SỐNG…”

“Bạn luôn muốn làm theo ý mình, nghĩa là muốn được như ý, nên bạn phải trải qua những điều nghịch ý để quân bình lại thôi. Pháp luôn nhắc nhở để giúp bạn điều chỉnh những ảo tưởng sai lầm. Cuộc đời quả là một quy trình hoàn hảo cho sự giác ngộ nhưng là bất toàn cho cái ngã cầu toàn.

Bản ngã cũng là một điều kỳ lạ, chính nó tạo ra vô minh ái dục, tà kiến, tham ái để dẫn dắt chúng sinh lao đầu vào cõi luân hồi sinh tử, phiền não khổ đau.

Bản ngã luôn cầu toàn nhưng chỉ gặp những hiện tượng bất toàn của đời sống, nên bản ngã chỉ là quy trình của hy vọng và thất vọng mà thôi. Nhưng cũng chính nhờ động cơ tham sân si mà nó dẫn dắt đã giúp chúng sinh ra đi tìm tòi khám phá ý nghĩa đích thực của cuộc đời. Sự chìm dắm, cố chấp, si mê, lầm lỗi của bản ngã đã giúp tánh biết trong mỗi người biết trải nghiệm và chiêm nghiệm muôn mặt của cuộc sống trần gian.

Bản ngã luôn sai lầm để tánh biết biết được thế nào là sai lầm mà điều chỉnh nhận thức và hành vi cho đến khi thấy ra bản chất đích thực của vạn pháp. Đó chính là sự hoàn hảo trong sự bất toàn của đời sống…”

---

“CÁM ƠN GIẬN DỮ….”

Khi giận dữ bạn muốn trấn áp nó bằng đức trầm tĩnh hay hỷ xả (lý tưởng đạo đức), và bạn cố gắng để khắc phục, dồn nén cơn giận dữ.
Bạn thấy không thành công, đó là lẽ dĩ nhiên. Một khuynh hướng nội tâm khi đã hiện hành bị dồn nén sẽ ở trong thế ẩn ức và chờ dịp trỗi dậy qua ngỏ ngách khác nguy hiểm hơn. Càng dồn nén, càng tạo mâu thuẫn nội tâm. Mâu thuẫn càng gia tăng càng đưa đến thần kinh căng thẳng và suy nhược. Trong trường hợp này làm sao bạn chuyển yếu tố đạo đức qua giác ngộ?

Trước hết bạn hãy để qua một bên ý định khắc phục giận dữ. Bạn hãy âm thầm lắng nghe cơn giận dữ đó xem nó phát sinh thế nào và bình thản theo dõi nó cho đến khi lắng dịu và biến mất. Thấy được cơn giận dữ từ khi nó phát sinh cho đến khi nó chấm dứt có nghĩa là tỉnh giác trước một sự kiện nội tâm và đó chính là tự giác như Đức Phật đã dạy.

Càng lặng lẽ khách quan lắng nghe cơn giận dữ đó bao nhiêu càng giác ngộ nó rõ ràng bấy nhiêu. Khi bạn lắng nghe sự sinh, diệt của cơn giận dữ một cách chăm chú không xao lãng bạn sẽ hiểu được nó và thấy nó biến mất một cách vô cùng mau chóng. Lúc đó mặc dù bạn đang giận dữ bạn vẫn thanh tịnh trong hai thời: thanh tịnh lắng nghe cơn giận và thanh tịnh khi cơn giận biến mất.

Như vậy, dù bạn không cố gắng dồn nén, khắc phục cơn giận để được trầm tĩnh thế mà cơn giận dữ vẫn biến mất trong sự tỉnh giác của bạn. Nhưng điều quan trọng không phải là nó có biến mất hay không mà là bạn có lắng nghe được nó trọn vẹn hay không, bạn có giác ngộ được hành tướng sinh diệt của cơn giận dữ hay không.

Cơn giận có thể tùy điều kiện phát sinh lại trong một dịp khác. Càng tốt, vì bạn có dịp giác ngộ nó rõ hơn. Một ngày kia bạn làm chủ được cơn giận dữ của bạn là vì bạn đã giác ngộ được nó hoàn toàn.

Tất cả những hành động, lời nói, ý nghĩ khác cũng vậy, hãy giác ngộ chúng thì chúng sẽ trở nên đạo đức chứ đừng bắt chúng phải đạo đức một cách miễn cưỡng mà tạo nên những mâu thuẫn đấu tranh căng thẳng…”

(HT.Viên Minh )

Namo Buddhaya.

Một hôm chư Tăng đi với đức Phật đến bên một dòng sông. A-nan hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, chúng con tu tập theo sự hướng dẫn của Thế Tôn thì khi nào đến được Niết-bàn?”. Đức Phật chỉ khúc cây trôi giữa dòng sông và nói: “Nếu khúc cây kia không bị tấp vào bờ này, bờ kia, không tự mục nát, không bị chìm đắm, không bị vớt đi thì chắc chắn tự vào biển cả”.

Câu chuyện này vô cùng sâu sắc. Ai cũng tưởng mình phải cố gắng tu luyện cho nhanh để mau đạt tới Niết-bàn. Nhưng không phải. Chỉ cần không vướng vào nhị nguyên tham ưu, lấy bỏ (bờ này bờ kia), không sống buông lung phóng dật (tự mục nát), không bám trụ sở đắc (bị chìm đắm), không ham hưởng phước nhân thiên (bị vớt đi) thì ngay đó là Niết-bàn chứ không phải bản ngã muốn nỗ lực tu luyện để sở đắc Niết-bàn trong ảo mộng.

Bậc Thánh Tu-đà-hoàn (quả Nhập Lưu) là người đã bắt đầu sống thuận với sự vận hành của Pháp, nói cho dễ hiểu là đã trở về với Pháp Tánh tự nhiên vốn hoàn hảo, nên không cần nỗ lực hướng ngoại tìm cầu sở đắc gì nữa. Tất cả mọi nỗ lực tu luyện đều hướng đến sở đắc tương lai, trong khi Đức Phật lại dạy “viễn ly, ly tham, đoạn diệt” chính là buông mọi nỗ lực rèn luyện để trở thành – tức mong cầu sở đắc tương lai – để trở về giác ngộ Niết-bàn ngay nơi hiện tại.

Bất cứ pháp hành gì xuất phát từ ý đồ trở thành hay đạt đến sở đắc tương lai đều rơi vào tham vọng của bản ngã. Như vậy, không thể chấm dứt tham sân si, không thể chứng ngộ Niết-bàn được. Hướng tới tương lai chỉ có giá trị trong tục đế, còn tìm kiếm Niết-bàn trong tương lai thì chỉ mất thời gian thả mồi bắt bóng, vì Niết-bàn luôn có mặt ngay nơi thực tại hiện tiền, vượt khỏi thời gian mà Đức Phật dạy:

“Quá khứ không truy tìm,
Tương lai không ước vọng,
Quá khứ đã đoạn tận,
Tương lai thời chưa đến,
Chỉ có pháp hiện tại,
Tuệ quán chính là đây, …
Không động không rung chuyển
Biết vậy nên tu tập
Hôm nay nhiệt tâm làm,
Ai biết chết ngày mai” …

Không động tức “không, vô tướng, vô tác, vô cầu” hay “không sinh-hữu-tác-thành”. Pháp tánh là chân lý muôn đời, không sinh diệt nên Đức Phật dạy: “Dù Như Lai ra đời hay không ra đời Pháp vẫn vậy”. Do đó ai ít “bụi trong mắt” đều có thể thấy ngay không cần lăng xăng nỗ lực “sinh-hữu-tác-thành” để rồi chỉ tạo ra luân hồi sinh tử, phiền não khổ đau.

Nỗ lực tạo tác mà tưởng là tu hành, thực ra chỉ đang đầu tư cho vô minh ái dục của bản ngã. Khi còn cái “tôi” tạo tác, mong cầu, thì không bao giờ thấy Pháp được. Vì vậy đức Phật nói quá trình hành đạo của Ngài là đi tìm người thợ làm nhà. Đến lúc chứng đạo quả dưới cội bồ-đề, Ngài tuyên bố, Như Lai đã tìm được người thợ làm nhà, đã bẻ gãy tất cả kèo cột rui mè mà người thợ đã dựng lên. Người thợ làm nhà đó chính là bản ngã “sinh-hữu-tác-thành”, là 5 uẩn, 12 duyên sinh và luân hồi sinh tử, phiền não khổ đau. Vì vậy cần phải thận trọng, nếu hành không đúng hướng thì thiền chỉ là động thái tạo tác lăng xăng của bản ngã mà thôi.

(còn tiếp, xin đón đọc những bài đăng tiếp theo)

Dharmareaders #vienminh

Trích “Khai thị thực tại” – Viên Minh