Đức Phật gọi cái mà phương Tây cho là TÂM Ý THỨC là paritta citta, nghĩa là một phần nhỏ bé của TÂM. Thực ra toàn bộ TÂM đều có Ý THỨC, không có phần nào là VÔ THỨC hay bán Ý THỨC. Những phần của TÂM gọi là VÔ THỨC hay BÁN Ý THỨC không ngừng cảm thấy CẢM GIÁC của THÂN và phản ứng lại chúng.

Phần bề mặt của TÂM giống như lớp tro che phủ cục than cháy đỏ. Các con có thể đùa chơi bằng cách bỏ đá lạnh vào đó để các con có thể cảm thấy là sự cháy bừng đã chấm dứt, để các con thấy hoàn toàn hạnh phúc. Nếu các con hành thiền bằng cách TỤNG NIỆM thì chỉ có TÂM Ý THỨC đang TỤNG NIỆM; TÂM VÔ THỨC ở dưới sâu không tham gia vào việc này. Như vậy chỉ phần nhỏ bé của TÂM, “TÂM Ý THỨC” hình dung hay tưởng tượng, hay suy diễn hay chơi trò chơi trí thức hay tình cảm. TÂM ở dưới bề sâu không tham dự vào những trò này, tuy thế các con cảm thấy có vẻ như là mình đang được bình yên.

Khi các con đi xem chiếu phim, tới quán rượu hay nhà hát, các con chuyển hướng TÂM Ý THỨC và thích thú với những khoái cảm. Khi các con làm cho TÂM Ý THỨC say sưa với rượu chè và ma túy, các con lại có thể quên đi sự đau khổ của mình một thời gian. Cùng một kiểu cách, khi các con làm cho TÂM say sưa bằng những loại thiền khác nhau, các con quên đi sự đau khổ của mình. Các con quên đi cục than đang cháy đỏ trong NỘI TÂM.

Sự giác ngộ của Đức Phật là đi tới tận bề sâu và hiểu được LUẬT NHÂN QUẢ. Ngài hiểu là khi ta phản ứng bằng thèm muốn và chán ghét, đau khổ liền theo sau; đây là luật tự nhiên. Ngài tìm hiểu tại sao ta phản ứng bằng cách này. Ở mức độ hiển nhiên, ta cảm thấy là mình phản ứng lại những đối tượng bên ngoài, những gì các con trông thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm, hay suy nghĩ. Nếu là dễ chịu, có vẻ như là các con phản ứng bằng thèm muốn đối với sự xúc chạm của giác quan.

Tương tự như thế, sự xúc chạm mà các con cảm thấy ở bất cứ giác quan nào, có vẻ như là các con phản ứng bằng sự chán ghét. Điều đó đúng, nhưng chỉ đúng ở trên bề mặt. Có một mắt xích nối bị bỏ quên khiến các con không hiểu được nếu không thực hành Vipassana. Các con không phản ứng lại những đối tượng bên ngoài khi chúng xúc chạm với những giác quan tương ứng; các con phản ứng lại những cảm giác trong người do sự xúc chạm gây ra. Khi cảm giác là dễ chịu, các con phản ứng bằng sự thèm muốn; khi cảm giác là khó chịu, các con phản ứng bằng sự chán ghét. Nếu mắt xích nối này bị bỏ quên, các con không tập ở bề sâu của TÂM, các con chỉ tập trên bề mặt.

Những người chỉ tập với TÂM Ý THỨC tự lừa đối mình, và thực sự không giúp ích gì cho họ. Các con phải đi vào tận bề sâu, giới hạn sự chú TÂM của mình vào hiện tượng TÂM – THÂN và quan sát sự tương tác đang xảy ra. “TÂM VÔ THỨC” sâu tận bên trong không ngừng tiếp xúc với cảm giác trong THÂN. TÂM và THÂN liên hệ mật thiết với nhau đến nỗi từng giây phút bất cứ những gì xảy ra trong TÂM đều ảnh hưởng đến THÂN, và bất cứ những gì xảy ra ở mức độ THỂ CHẤT đều ảnh hưởng đến TÂM.

Đức Phật Gotama là người đầu tiên trong kỷ nguyên này (có nhiều vị Phật trong quá khứ cũng đã khám phá ra cùng một điều này) đã tìm thất sự thật này, và với lòng trắc ẩn và thiện ý, ban phát cho mọi người, “Hãy xem, đây là quy luật. Hãy hiểu luật bằng sự chứng nghiệm của chính mình, và thoát khỏi khổ đau.

Có người sẽ quên luật này và nói, “Dù tôi có đi tới thiền sư này hay thiền sư khác thì sự hành thiền vẫn giống nhau.” Thầy sẽ trả lời, “Nếu thiền sư dạy cho ta cách quan sát CẢM GIÁC trên THÂN và phát triển sự bình TÂM đối với chúng thì nó giống nhau. Không quan trọng gì cả dù nó được gọi là Vipassana hay không, cho dù đó là giáo huấn của Đức Phật hay bất cứ ai khác.” Nhưng vị đạo sư nào không chỉ dạy các con thực hành như thế này, và các con vẫn nói, “Sự giảng dạy vẫn giống nhau.” Các con làm hại chính mình bởi vì các con quên đi cảm

giác trên thân và không ngừng phản ứng lại chúng bằng thèm muốn hay chán ghét.

(For the benefit of many – Vì lợi ích của nhiều người, Thiền sư S.N. Goenka)

Ảnh: http://www.globalpagoda.org